Founder

दि एज्युकेशन सोसायटी अंबरनाथचे संस्थापक :-- कै. पुरुषोत्तम वासुदेव ऊर्फ भाऊसाहेब परांजपे "समाजाय इदम ! न मम!!" या तत्वाने आपले संपूर्ण आयुष्य समाजहितासाठी अर्पण करणारे, थोर स्वातंत्र्य सैनिक, अंबरनाथचे पहिले आमदार, द्रष्टे नेते, सामाजिक कार्यकर्ते, कामगारांचे कैवारी आणि अंबरनाथ शहराच्या सामाजिक, दि एज्युकेशन सोसायटी अंबरनाथच्या माध्यमातून शैक्षणिक जडणघडणीत महत्त्वपूर्ण योगदान देणारे व्यक्तिमत्व म्हणजे पुरुषोत्तम वासुदेव ऊर्फ भाऊसाहेब परांजपे. प्रथमतः त्यांच्या पवित्र स्मृतीस विनम्र अभिवादन!! भाऊसाहेब परांजपे यांचा जन्म १३ मार्च १८९५ या दिवशी सातारा येथे झाला. परांजपे घराणे मूळचे कोकणातील अडीवऱ्याचे. भाऊसाहेब कोकणातून सासवड जवळील परिचे येथे आले. त्यामुळे परिचेकर परांजपे म्हणूनही त्यांना ओळखत असत. भाऊसाहेबांचे लहानपण परीचे आणि सातारा येथे गेले. १९२२ मध्ये पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविद्यालयातून त्यांनी विज्ञान शाखेची पदवी प्राप्त केली. अंबरनाथ येथील धरमसी मोरारजी केमिकल कंपनीत केमिस्ट म्हणून भाऊसाहेब नोकरीला लागले. त्यांच्या कामाची दखल घेऊन कंपनीकडून त्यांना काही वर्षांसाठी इंग्लंडला प्रशिक्षणासाठी पाठवण्यात आले. तिथून परतल्यानंतर कंपनीच्या मुख्य कार्यालयात त्यांनी काही काळ कंपनी सचिव म्हणूनही काम केले. १९५७ मध्ये अंबरनाथ येथून व्यवस्थापक पदावरून ते निवृत्त झाले. १९४२ च्या 'चले जाव' चळवळीत ते सहभागी झाले होते. त्यांनी दोनदा कारावासही भोगला. भाऊसाहेब परांजपे यांनी मुंबई प्रांताचे आमदार म्हणून प्रतिनिधित्व केले होते. त्या अर्थाने भाऊसाहेब परांजपे हे खऱ्या अर्थाने अंबरनाथचे पहिले आमदार होते.अंबरनाथ येथे अनेक लहान मोठ्या कंपन्यामध्ये नोकरीसाठी अंबरनाथ शहराच्या बाहेरून हजारो कामगार स्थायिक झाले होते. त्यांच्या निवासाची व्यवस्था करण्यासाठी भाऊसाहेब परांजपे यांनी सूर्योदय सहकारी गृहनिर्माण संस्थेची स्थापना केली. सरकार दरबारी सातत्याने पाठपुरावा करून अंबरनाथ शहरातील पूर्वेकडे बाजार भावाने जमीन विकत घेतली. या जमिनीचे व्यवस्थित नियोजन भाऊसाहेब परांजपे यांनी आपल्या सहकाऱ्यांच्या सहाय्याने केले. भूभागाचे नियोजन, इतक्या मोठ्या वसाहतीसाठी लागणाऱ्या अन्य सोयी सुविधांसाठी भूभागाच्या व्यतिरिक्त जमीन आरक्षित करण्यात आली. रस्ते, विविध कार्यालयांसाठी, खेळाच्या मैदानासाठी, मनोरंजन केंद्रासाठी अशी विविध प्रयोजनांसाठी आरक्षण करण्यात आले. ६३० पेक्षा अधिक भूभाग असलेली महाराष्ट्रातील किंबहुना आशिया खंडातील सर्वात मोठी आणि जुनी सहकारी गृहनिर्माण संस्था स्थापन केली. हजारो कुटुंबांच्या निवासाची सोय झाली. निवासासह या कामगार, कर्मचाऱ्यांच्या मुलांच्या शिक्षणाचीही सोय व्हावी, यासाठी सन १९३६ मध्ये दि एज्युकेशन सोसायटी या शिक्षण संस्थेची स्थापना करून महात्मा गांधी विद्यालय सुरू केले. या शाळेसाठी साठी त्यांना डॉ. भुजंगीलाल गौरीशंकर छाया अर्थात डॉ.बी. जी छाया यांचीही मोलाची मदत झाली. भाऊसाहेब परांजपे हे धरमसी मोरारजी केमिकल कंपनीत नोकरी करीत तर डॉ. भुजंगीलाल गौरीशंकर उर्फ बी. जी. छाया हे प्रसिद्ध विमको कंपनीमध्ये मुख्य वैधकीय अधिकारी म्हणून नोकरीला होते. त्या काळात महात्मा गांधी विद्यालय ही शाळा खाजगी जागेतील खोल्यांमध्ये भरायची. दि एज्युकेशन सोसायटी या शिक्षण संस्थेच्या विविध शाळा आणि महाविद्यलयांमधून हजारो विद्यार्थी शिक्षण पूर्ण करून बाहेर यशस्वी रीत्या जीवन जगत आहेत. भाऊसाहेब परांजपे यांनी ठाणे जिल्हा विकास मंडळ, केंद्र सरकारने अन्नधान्य समस्यांचा विचार करण्यासाठी नेमलेली समिती, मुंबई प्रांताची जंगल विभाग विकास योजना समिती यांवरही काम केले. भाऊसाहेब परांजपे यांच्या पत्नी लक्ष्मीबाई या अंबरनाथ ग्रामपंचायतीच्या पहिल्या महिला सरपंच म्हणून निवडून आल्या होत्या. भाऊसाहेब परांजपे यांनी 'सूर्योदय' हे साप्ताहिकही सुमारे चार वर्षे चालविले. त्याकाळात असलेल्या मुंबई प्रांताचे आमदार असल्याने भाऊसाहेब परांजपे यांची राजकीय वर्तुळात उठबस होती. १९५० मध्ये भारताचे पहिले राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद अंबरनाथ येथे एका कार्यक्रमाच्या निमित्ताने आले असताना काही वेळ भाऊसाहेबांच्या घरी थांबले होते. पं जवाहरलाल नेहरू, महात्मा गांधी आदी मान्यवरही अंबरनाथला भाऊसाहेब परांजपे यांच्या घरी येऊन गेले होते. भाऊसाहेब परांजपे यांच्या अमृतमहोत्सवी वाढदिवसानिमित्त अंबरनाथकरांनी भाऊसाहेबांना दिलेली मानधनाची थैली त्याच समारंभात त्यांनी स्वतः स्थापन केलेल्या दि एज्युकेशन सोसायटीला दिली होती. प्राचीन शिवमंदिराजवळ भाऊसाहेब परांजपे यांना धरमसी मोरारजी केमिकल कंपनीने निवासासाठी जागा घेऊन दिली होती. आजही त्या विभागाला परांजपे चाळ असे संबोधले जाते. भाऊसाहेबांनी अनेक कामगारांना अतिशय माफक दरात घरे घेऊन दिली होते.भाऊसाहेब परांजपे यांनी कधीही स्वार्थ जोपासला नाही.आयुष्याच्या अखेरपर्यंत भाऊसाहेब परांजपे कार्यरत होते. भाऊसाहेब परांजपे यांनी सूर्योदय सोसायटीची स्थापना केली. या सूर्योदय सोसायटीने, भाऊसाहेबांनीच स्थापन केलेल्या दि एज्युकेशन सोसायटीच्या कानसई येथे सुरू करण्यात आलेल्या शाळेला भाऊसाहेब परांजपे यांचे नाव देण्यासाठी भरीव आर्थिक देणगी दिल्यावर त्या शाळेला "भाऊसाहेब परांजपे विद्यालय" असे नांव देण्यात आले आहे. सूर्योदय सोसायटीचे संस्थापक या नात्याने साई विभागात असलेल्या सभागृहाच्या प्रवेशद्वारावर भाऊसाहेब परांजपे यांचा पुतळा बसविण्यात आला आहे. अंबरनाथ शहराच्या सामाजिक, शैक्षणिक आणि वैचारिक जडणघडणीत मोलाचे योगदान देणाऱ्या भाऊसाहेब परांजपे यांचे 30 जून 1981 रोजी निधन झाले. भाऊसाहेबांच्या पवित्र स्मृतीस विनम्र अभिवादन!!